کتابچه آموزشی تعویض روغنی ها ١

 

مقدمه:

روغن موتور به عنوان یک ترکیب چند منظوره، نقش بسیار مهم و اساسی در کارکرد مطمئن موتور خودرو ایفا می کند. اهمیت وجود روغن موتور به حدی است که جزء ملزومات هر خودروئی محسوب می گردد و بدون حضور روغن، عملاً امکان حرکت از اتومبیل سلب می گردد. همگام با تغییرات در طراحی موتور، سطح کارایی روغن های موتوری نیز ارتقاء می یابد.

بطور کلی، هر روغن موتور، حاصل ترکیب دو قسمت می باشد: روغن پایه و مواد افزودنی. روغن پایه که بر حسب نوع، بین ٨٠ تا ٩٥ درصد روغن موتور راتشکیل می دهد، غالباً از منابع معدنی یا نفت خام، تهیه می گردد. البته فرآیند تولید روغن پایه از نفت خام، پیچیده بوده و در ایران تنها چهار شرکت عمده از جمله پالایشگاه نفت پارس قادر به تولید روغن پایه می باشند. در سالیان اخیر، روغنهای پایه سنتزی نیز حضور پر رنگتری یافته و برخی از تولید کنندگان روانکار، از ترکیبات سینتتیک بجای روغن پایه معدنی استفاده می نمایند. لازم به ذکر است به علت نوع و ساختار ترکیبات سنتزی، امکان تولید آنها در داخل کشور در حال حاضر وجود ندارد.

وظایف روغن موتور

١- روانکاری و کاهش اصطکاک: اصلی ترین و مهمترین وظیفه هر روغنی، روانکاری و کاهش اصطکاک بوده که باعث بهبود راندمان موتور خواهد شد. تشکیل فیلم روغن با ضخامت مناسب، موجب کاهش سائیدگی قطعات مختلف تا کمترین حد ممکن می گردد.

٢- انتقال حرارت: کمک به سیستم خنک کننده و خارج ساختن بخشی ازحرارت ایجاد شده در اثر کارکرد موتور.

٣- جلوگیری از زنگ زدگی و خوردگی: حفاظت سطوح قطعات فلزی در مقابل زنگ زدگی و خوردگی به علت فعل و انفعالات شیمیایی.

٤- پاک کنندگی و معلق سازی: تعلیق ذرات حاصل از سایش قطعات و ترکیبات ناشی از احتراق سوخت و تجزیه روغن و پاک کردن سطوح در تماس.

٥- آب بندی سیستم: کمک به عمل آب بندی موتور با قرار گرفتن در فضای بین رینگ پیستون و سیلندر که موجب افزایش کارایی موتور خواهد شد.

٦- ضربه گیری: کاهش اثرات منفی ضربه های قطعات متحرک در حین کار.

٧- کاهش مصرف سوخت: در صورت استفاده از روغن با گرید مناسب، درلحظه استارت، زمان رسیدن روانکار به قطعات موتور کاهش یافته که این امر در پائین آوردن میزان مصرف سوخت تأثیر به سزائی دارد.

موارد ذکر شده از مهمترین وظایف یک روغن موتور مرغوب می باشد. یک روغن موتور مناسب، محصولی است که از روغن پایه مرغوب و مواد افزودنی لازم تولید گردد. مهمترین مواد افزودنی که به روغن موتور اضافه می شوند عبارتند از:

١- بالابرنده شاخص گرانروی
٢- پاک کننده ها و معلق کننده ها
٣- ترکیبات ضد اکسیداسیون
٤- بازدارنده های خوردگی و زنگ زدگی
٥- پائین آورنده اصطکاک و مواد ضدسایش
٦- پائین آورنده نقطه ریزش
٧- ضد کف

اصطلاحات روغن

ویسکوزیته یا گرانروی: مقاومت سیال در مقابل جاری شدن که اصطلاح غلط آن یعنی »غلظت« رایجتر می باشد. این خاصیت، یکی از مهمترین مشخصه های هر روغن است که در آزمایشات، معمولاً در دماهای ٤٠ و ١٠٠ درجه سانتیگراد اندازه گیری می شود. افزایش دما، موجب کم شدن گرانروی و پائین آمدن دما، باعث افزایش آن خواهد شد.

شاخص گرانروی (VI): معیار سنجش تغییرات گرانروی با تغییرات دما را گویند که هر چه رقم آن بزرگتر باشد تغییر گرانروی روغن نسبت به دما کمتر خواهد بود.

نقطه ریزش: پائین ترین دمائی که در آن، روغن همچنان توانائی جاری شدن را داشته و سیالیت خود را حفظ می نماید.

نقطه اشتعال: حداقل درجه حرارتی است که بخارات روغن با هوا، در اثر تماس شعله آتش، اشتعال لحظه ای خواهد داشت. علاوه بر مشخصات ذکر شده، دانسیته یا چگالی، نقطه احتراق، نقطه ابری شدن و عدد بازی کل (TBN) نیز از جمله خصوصیات روغن موتور محسوب می گردند که بعضاً توسط برخی تولید کنندگان ذکر می گردد.

انتخاب روغن موتور

برای انتخاب یک روغن موتور مناسب، عوامل و پارامترهای گوناگونی می بایست مد نظر قرار گیرد یک روغن موتور مرغوب دارای گرانروی مناسب بوده و توانایی روانکاری بخشهای مختلف موتور را دارا است. همچنین دوده و ترکیبات حاصل از تجزیه روغن و بطور کلی رسوبات تشکیل شده روی قطعات باید توسط روغن معلق نگه داشته شود و ضمناً روغن علاوه بر سازگاری با ترکیبات آب بندهای موجود، دارای اثرات بازدارندگی خوبی در مقابل زنگ زدگی، خوردگی، اکسیداسیون و سایش باشد.

طبیعی است تمامی موارد فوق الذکر از طریق آزمایشات گوناگون مشخص می گردد و آن چیزی که برای مصرف کننده نهایی اهمیت دارد، بایستی به زبان ساده جهت انتخاب صحیح روغن موتور، توسط سازنده آن بیان گردد. بدین منظور سازندگان روغن موتور، دو پارامتر اساسی را با اصطلاحات نام و نام خانوادگی مطرح ساخته و تاکید می کنند که این دو لازم و ملزوم یکدیگرند و هر انتخابی، بایستی با لحاظ همزمان این دو عامل انجام گیرد.

الف) درجه بندی Society of Automotive Engineers) SAE): اهمیت گرانروی به قدری است که انجمن مهندسین خودرو (SAE) بر این اساس طبقه بندی ویژه ای را بنا نهاده و یکی از دو معیار گزینش روغن موتور را گرید SAE می داند. از لحاظ گرانروی، روغنها به دو بخش تقسیم می شوند، تک درجه ای (Monograde) و چند درجه ای یا چهار فصل (Multigrade).

استفاده از روغنهای تک درجه ای مانند ٢٠، ٣٠ یا ٤٠ در موتورهای جدید منسوخ گردیده است و امروزه روغنهای چند درجه ای، کاربری غالبی دارند. روغنهای چند درجه ای که با حرف W (نشانه زمستان) و دو عدد واقع در چپ و راست آن مشخص می گردند، مانند 15W40، 20W50 از لحاظ کارکرد، مناسب جهت استفاده در تمام فصول سال می باشند. عدد سمت چپ W، معیاری از ویسکوزیته روغن در دمای پائین و عدد سمت راست، گرانروی در درجه حرارت بالا را نشان می دهند. ثابت گردیده است که مهمترین و با اهمیت ترین خاصیت روغن، حضور آن از لحظه استارت تا خاموش کردن موتور بصورت بی وقفه و در تمامی قطعات متحرک و ثابت در تماس می باشد و به منظور نیل بدین هدف، گرانروی پائین روغن در لحظه استارت، اهمیت بالایی دارد. به همین علت استفاده از روغنهای چند درجه ای که در سرما ویسکوزیته پایین دارند و با روانکاری به موقع قطعات، تا حد زیادی از سایش جلوگیری می کنند، توصیه اول تولید کنندگان روغن می باشد.

ب) سطح کارایی: انجمن نفت آمریکا (API) (American Petroleum Institute) روغنهای موتور را بر حسب کیفیت به دو گروه تقسیم نموده است. خودروهای بنزینی در گروه Service Station) S یا محل تعویض روغن) و خودروهای دیزلی در گروه Commercial) C یا خودروهای تجاری) طبقه بندی می گردند. حروف انگلیسی که پس از هر یک از این دو حرف قرار گیرند، نشان دهنده سطح کیفیت روغن خواهد بود به این مفهوم که حرف A پائین ترین سطح کارایی را نشان می دهد و با بالا رفتن حروف، سطح کارایی، و یا به بیان دیگر کیفیت روغن نیز افزایش خواهد یافت.

لازم به ذکر است سطوح کارایی بالاتر، نشان از میزان ادتیوهای بیشتری در روغن می باشد و بالطبع در آزمایشات و تستهای آزمایشگاهی و موتوری، شرایط حادتری را تحمل می نمایند. جدول ارائه شده، سطوح کارایی گوناگون را از ابتدای وضع، تاکنون نشان می دهد. برای انتخاب یک روغن موتور مناسب، رجوع به راهنمای خودرو، سطح کارایی و ویسکوزیته روغن موتور را مشخص می کند و کافیست مصرف کننده با مراجعه به محلهای تعویض روغن و گزینش روغن موتوری با سطح کیفی و گرانروی مشابه که در ظروف و بسته بندی استاندارد بوده و در یک شرکت معتبر تولید شده باشد، حداکثر اطمینان از بابت کارکرد بهینه روغن در موتور را حاصل کند. در این رابطه، »راهنمای روانکارهای خودرو« شرکت نفت پارس نوع روغن موتور برای خودروهای مختلف را مشخص کرده است.

مایع خنک کننده ( ضدیخ - ضدجوش - ضدزنگ)

هدف استفاده از سیستم خنک کننده در خودروها، خارج ساختن حرارت اضافی ایجاد شده در اثر فعالیت موتور است، تا بدین ترتیب دمای بدنه فلزی موتور در محدوده مطلوبی کنترل شود. مایعی که عموماً در این سیستم استفاده می شود، آب است. اما برخی محدودیتها موجب گردیده که آب، به تنهایی قادر به ایفای کامل وظایف یک سیال خنک کننده نباشد. به طور مثال وجود آلیاژهای آلومینیومی در مناطقی نظیر سرسیلندر و بدنه موتور که حرارت زیادی ایجاد می کنند، باعث خوردگی حرارتی می گردد. بنابراین وجود مواد شیمیایی بازدارنده خوردگی در سیال خنک کننده الزامی می باشد.

از طرف دیگر تغییرات دمایی در فصول مختلف سال، سبب می شود آب در دماهای پایینتر از ٥ درجه سانتی گراد و بالای٨٠ درجه سانتی گراد عملاً غیر قابل کاربرد باشد. به همین علت لزوم افزودن یک ماده کمکی به سیال خنک کننده احساس می شود. شرکت نفت پارس تولید کننده ضدیخ - ضدجوش نیز می باشد که این محصول تحت عنوان پارس سهند، به بازار عرضه می گردد. پارس سهند با کاهش نقطه انجماد آب در فصل زمستان و افزایش نقطه جوش آن در فصل تابستان به عنوان ضدیخ - ضدجوش در سیستم خنک کننده موتور اتومبیل به کار گرفته می شود. از جمله خواص بارز این محصول می توان به مقاومت در برابر خوردگی، زنگ زدگی و سازگاری با تمامی قطعات پلاستیکی موجود در مسیر سیال خنک کننده اشاره نمود.

مهمترین مشخصه مایع ضدیخ - ضدجوش، کاهش نقطه انجماد و افزایش نقطه جوش آب است، ولی در عین حال خواص زیر را نیز دارا می باشد:

١- محافظت قطعات در برابر خوردگی و زنگ زدگی
٢- ظرفیت بالای انتقال حرارت
٣- محلول در آب و غیر قابل اشتعال
٤- خاصیت ضد کف به میزان بسیار زیاد

پس از انتخاب ضد یخ مناسب، دقت در رعایت نکات ذیل، موجب افزایش کارایی سیستم خنک کننده خودرو می گردد:

سیال ضـدیـخ - ضدجوش، طبق جدول توصیه شده از سوی سازنده خودرو معمولاً با نسبت ١:١ (٥٠٪ آب و ٥٠٪ ضد یخ) با آب مخلوط می گردد و ابت شده است که این نسبت، بهترین بازده و کارایی را دارا می باشد.

زمان تعویض سیال خنک کننده، حداکثر پس از ٢ سال کارکرد می باشد.

روغن های دنده

سیستم انتقال قدرت در خودروها، توان ایجاد شده توسط موتور را به چرخها منتقل می نماید تا اتومبیل به حرکت درآید. انتقال دهنده های اتوماتیک و دستی دو نوع متداول مورد استفاده در خودروها می باشند. همانند سایر قسمتهایی که در آنها تماس فلز با فلز وجود دارد، این بخش از اتومبیل نیز، نیاز به روانکاری مخصوص به خود دارد.

روغنهای دنده که با عنوان رایج واسکازین شناخته شده هستند، بایستی دارای سیالیت کافی بوده تا به راحتی در سیستم، حتی زمانیکه هوا سرد است، توانایی گردش داشته باشند. در روغنهای دنده نیز همانند روغنهای موتوری، چند درجه ای بودن روانکار، دامنه وسیعی از درجه حرارت عملیاتی را پوشش خواهد داد. از طرف دیگر روغن دنده باید سازگاری مناسب با فلزات در تماس نظیر فولاد، برنز و یا دیگر آلیاژهای مس را دارا بوده، مقاومت شیمیایی بالایی در برابر اکسیداسیون از خود نشان داده و یک لایه روانکار پایدار، روی قطعات ایجاد نماید.

یکی از مهمترین خصوصیات عملکرد یک روغن دنده، ظرفیت تحمل بار آن است و یا به عبارت دیگر توانایی آن در به حداقل رساندن سائیدگی دندانه دنده ها می باشد. این ظرفیت تحمل بار بیشتر با استفاده از مواد افزودنی در روانکار تأمین می شود. به این نوع روان کننده ها، روانکارهای فشار پذیر (EP) گفته می شود.

انجمن نفت امریکا (API) به منظور تفکیک بین روغن های دنده خودرو، انواع سطوح کارایی برای سیستمهای انتقال دهنده قدرت غیر اتوماتیک تهیه کرده است که نامگذاری آنها به ترتیب خصوصیت فشار پذیری (EP) عبارتند از API GL-1, 2, 3, 4, 5 (روغن های مختلفی که در سیستم انتقال دهنده دستی در خودرو وجود دارد، روان کار باید دارای سطوح کیفی مطابق با توصیه سازنده باشد) اتومبیــلهای مدرن نیاز به روغنی با سطوح کیفی بالا نظیــر، API GL-4 و API GL-5 دارند. لازم به ذکر است سطوح کیفی مذکور، بر روی ظروف روغنهای دنده تولید شده توسط سازندگان معتبر، درج می گردد.

در صورتیکه سیستم انتقال قدرت از نوع اتوماتیک باشد، حتماً بایستی از سیال انتقال قدرت اتوماتیک یا A.T.F استفاده نمود.

همچنین از روغن ATF می توان در جعبه فرمان هیدرولیک خودروها نیز استفاده نمود، که در این موارد حتماً به توصیه سازنده خودرو دقت شود.

گریس

گریس محصولی نیمه جامد تا جامد است که از اختلاط یک عامل تغلیظ کننده و مایعی روان کننده حاصل می شود. این تعریف نشانگر آن است که گریس روانکاری نیمه جامد و با خواص ویژه ای است که روغن روانکار به تنهایی آن خواص را دارا نمی باشد. در مواردیکه نیاز است تا روانکار در یـک مکـانـیـزم، در وضعیـت اولیـه اش باقی بماند (مثلاً یاتاقان چرخها)، خصوصاً در جاهایی که امکان روانکاری مجدد، محدود بوده و یا از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نباشد، روانکاری با گریس ارجحیت دارد. همچنین در مواردیکه نیاز به آب بندی در سیستم وجود دارد، می توان بجای روغن، از گریس استفاده نمود.

به دلیل ماهیت ساختاری، گریس همانند روغن وظایف خنک کنندگی و پاک کنندگی را در سیستم ایفا نخواهد کرد. اما انتظار می رود به غیر از این دو مورد، گریسها، دیگر خواص روغنهای روانکار، نظیر کاهش اصطکاک، ایجاد لایه روانکاری، جلوگیری از سائیدگی، محافظت قطعات در برابرخوردگی و سازگاری با مواد موجود در قسمتهای روانکاری را دارا باشند.

متداولترین تغلیظ کننده ها، صابون های فلزی عناصری نظیر لیتیم، کلسیم، آلومینیوم و باریم هستند و روغن روان کننده نیز غالباً دارای پایه معدنی می باشد. به منظور بالابردن خواص گریس و بهبود کارایی آن، مواد افزودنی مختلفی نظیر EP، دی سولفید مولیبدن و گرافیت (به منظور کاهش سایش و اصطکاک) به آن اضافه می شود.

بخشهای مختلف اتومبیل که نیاز به گریس دارند عبارتند از:

جلوبندی یا سیستم تعلیق، سیبک ها، یاتاقان های چرخ، محورها و چهارشاخ گاردان

برای بهره مندی هرچه بیشتر و بهتر از گریس، رعایت نکات ذیل ضروری به نظر می رسد:

١- گریس را باید با توصیه کارشناسان مربوطه و طبق کتابچه راهنمای اتومبیل، انتخاب و مصرف نمود.

٢- از اختلاط دو یا چند نوع گریس مختلف خودداری گردد.

٣- معمولاً برای سیستم جلوبندی از گریسهای با پایه لیتیم یا کلسیم استفاده می شود، در سیبکها از گریسهای با پایه لیتیمی، در یاتاقانهای چرخ، گریسهای با پایه لیتیمی و سدیمی و در محورها و چهارشاخ گاردان نیز از گریسهای پایه لیتیمی استفاده می گردد. شرکت نفت پارس، انواع گریسها با پایه های صابونی متنوع از جمله کلسیم، لیتیم و سدیم را تولید می نماید.

سفارش کالا

سفارش کالا

توسط این بخش به راحتی کالای مورد نیاز خود را سفارش دهید
ورود به بخش سفارش کالا

فروشگاه الکترونیکی

فروشگاه الکترونیکی

با استفاده از این بخش به راحتی کالای مورد نظر خود را سفارش، و در کوتاهترین زمان دریافت کنید
ورود به فروشگاه الکترونیکی

اخبار

خلاصه ی خبرها

تغییر چهره ی وب سایت رسمی شرکت نفت پارس
ورود به بخش اخبار