شرکت نفت پارس: روانکاری خودرو

روانکاری خودرو و دانستنیهای عمومی آن

معرفی

شرکت نفت پارس با حدود ٥٠ سال سابقه در زمینه تولید انواع روانکارها اولین واحد تولیدی دارنده گواهینامه بین المللی مدیریت کیفیت ISO 9001، مدیریت زیست محیطی ISO 14001 و مدیریت بهداشت حرفه ای و ایمنی OHSAS 18001 برای تولید تمامی محصولات خود در ایران می باشد که با اتکا بر سیاستهای اصولی ذیل، همواره از پیشگامان این صنعت در کشور بوده است:

همگامی با پیشرفتهای علمی و فنی در صنعت روانکارها
تضمین کیفیت و ثبات آن در رابطه با محصولات تولیدی
احترام به مشتری و سعی در جلب رضایت وی
انعطاف پذیری در برابر نیاز مصرف کننده

در راستای اجرای سیاست اخیر، این شرکت با بکارگیری امکانات فراوان و کادر فنی مجرب علاوه بر تامین نیازهای معمولی صنایع، در صورت اعلام مشخصات از طرف مصرف کنندگان، قادر به ساخت انواع فرآورده های جدید و جایگزینی محصولات خارجی می باشد. یکی از عمده ترین محصولات تولیدی این شرکت، انواع روغن موتور اعم از بنزینی و دیزلی می باشد که در کنار مایع ترمز، روغن دنده، ضد یخ و گریس،‌ نیاز خودروهای کشور را برطرف می نماید. محصولات شناخته شده ای نظیر روغن موتورهای پارس سوپرکیان، پارس سوپرجم، پارس ارس، پارس CNG، پارس پاسارگاد، پارس هامون، پارس هیرمند، پارس لنج، پارس تراکتور، پارس دیزل، پارس لکوموتیو، مایع ترمز پارس لاک، ضد یخ پارس سهند، روغن دنده های پارس مدوس ای پی و ای پی اس و اخیراً روغن موتور بنزینی پارس پایا با کارکرد بسیار عالی (تا ٢٠،٠٠٠ کیلومتر) و پارس پایدار (پارس توربو دیزل) مخصوص موتورهای دیزلی مدرن با سطح کیفی API CH-4/CG-4 حاصل بیش از چهل و پنج سال تجربه نفت پارس می باشد. این راهنما،‌ جهت آشنایی مصرف کنندگان محترم با روغن های موتور و دیگر محصولات این شرکت و کاربرد بهینه و نحوه صحیح مصرف آنها ارائه گردیده است.

دانستنیهای عمومی

شرکت نفت پارس در راستای ارتقای سطح معلومات مصرف کنندگان، در زمینه روغنهای موتور اتومبیل و استفاده بهینه از آنها، حاصل سالها تجربه خود را در اختیار مصرف کنندگان قرار می دهد. امید که با درست مصرف کردن این فرآورده نفتی، علاوه بر صرفه جویی در استفاده از روغن که در اصل، حفظ منابع زیرزمینی تجدید ناپذیر کشورمان است، محیط زندگی پیرامون خود را تا حد توان پاکیزه‌تر نگهداریم.

١- مصرف کننده روانکار، می بایست از استاندارد سطح کیفی و پیمایش واقعی روغن موتور شناخت کافی داشته باشد.

٢- رنگ روغن به تنهایی ملاک مناسبی برای تشخیص کیفیت روغن موتور نیست و فقط افراد متخصص می توانند تا حدودی با بررسی ظاهری و نهایتاً با انجام آزمایشات مربوطه، در مورد کیفیت روغن، اظهار نظر نمایند. مواد افزودنی مورد استفاده در روغن موتور، معمولاً موجب تیره شدن رنگ آن می شوند.

روغنهای موتور مرغوب در اثر جذب براده های فلزات ناشی از سایش قطعات روی یکدیگر، دوده ناشی از احتراق،‌ گردوغبار و سایر آلاینده ها، تیره تر می گردند. اما تفاوت روغن کارکرده و کارنکرده در شفافیت آنهاست، بطوریکه روغن مناسب و دارای افزودنیهای ویژه، شفاف و کمی تیره است، اما روغن کارکرده علاوه بر تیره بودن، کدر هم می باشد. و این کدر (سیاه) شدن رنگ روغن موتور حین کارکرد، نشانة افت کیفیت روغن نبوده، بلکه نشانة عملکرد صحیح روغن در موتور و مصرف تدریجی افزودنی های روغن موتور می باشد و لذا سیاه شدن رنگ روغن موتور نشانة فرا رسیدن زمان تعویض آن نبوده و تا کیلومتر پیمایش توصیه شده خودروساز و شرکت تولیدکننده روانکار، کارآیی لازم را خواهد داشت. بنابراین چنانچه رنگ روغن پس از مدتی کارکرد تغییر ننماید، نشانه عدم توانایی انتقال مواد زائد و رسوبات از لابه لای قطعات و در نتیجه نامناسب بودن آن می باشد.

٣- نوع روغن موتور مصرفی باید با نوع موتور وسیله نقلیه متناسب باشد. در این مورد لازم است به دفترچه راهنمای اتومبیل مراجعه کرده و توصیه سازنده خودرو مدنظر قرار گیرد.

٤- استفاده از روغنهای مظروف تولید شده توسط سازندگان معتبر که روی بسته بندی آنها، مشخصات مربوطه شامل سطح کیفی و کیلومتر کارکرد مناسب درج گردیده است، مطمئن تر می باشد.

٥- تنظیم موتور به منظور جلوگیری از وارد شدن فشارهای اضافی روی قطعات آن و همچنین بررسی وضعیت روغن موتور ضروری است.

٦- شرایط عملیاتی کارکرد موتور از قبیل مدت زمان فعالیت،‌میزان بار وارده، دما، رطوبت و سایر عوامل محیطی، تاثیر مستقیم بر کارآیی و کیفیت روغن موتور دارند.

٧- تعویض به موقع فیلترهای هوا و روغن و نیز شستشوی بدنه خارجی موتور، موجب افزایش عمر روغن می گردد.

٨- کیفیت لاستیک و تنظیم باد آن، از وارد شدن بار اضافی بر موتور کاسته، لذا زمان تعویض روغن موتور را به تاخیر می اندازد.

٩- راکد ماندن روغن در داخل موتور دلیلی بر حفظ کیفیت آن نیست،‌بلکه باید پس از4 تا6 ماه برای روغنهای با سطح کیفی پایین و6 الی12 ماه برای روغنهای تولید شده با سطح کیفی بالا، روغن کارنکرده را تعویض کرد. برای تعیین زمان دقیق‌تر بایستی به توصیه های سازنده خودرو توجه نمود.

١٠- سطح روغن نشان داده شده روی میله اندازه گیری واقع در مخزن روغن، همواره باید بین دو علامت L و H باشد. بطور کلی این علامت اگر به L نزدیکتر باشد بهتر از این است که به H برسد.

١١- در صورت کاهش میزان روغن، روانکار سر ریز باید از همان نوع قبلی باشد.

١٢- داشتن گرانروی مناسب یکی از مشخصه های مهم روغن می باشد. استهلاک بیشتر،‌ افزایش حرارت قطعات موتور، مصرف سوخت بالاتر و دیر روشن شدن در هوای سرد از معایب عدم انتخاب صحیح روغن با گرانروی مناسب می باشد.

١٣- به منظور حصول اطمینان از کارکرد مناسب،‌ استفاده از روغنهای چند درجه ای یا مالتی گرید Multi Grade توصیه می گردد.

١٤- شرایطی نظیر رانندگی با سرعت بالا، طولانی مدت، دماهای بالا، نقاط با شیب تند و همچنین پیمودن مسافتهای بسیار کوتاه، خاموش و روشن کردن متناوب موتور، حرکت در ترافیک های سنگین شهری و درصد بالای گوگرد سوخت (مخصوص موتورهای دیزلی)، مصرف روغن را افزایش داده،‌از کیفیت و عمر آن می کاهند.

جدول زیر، روغنهای موتوری نفت پارس، سطوح کیفیت هر روغن و موارد کاربرد آن را نشان می دهد:

روغنهای موتور

پایه اکثر روغنهای موتور، نفت خام می باشد که طی فرآیندهای پیچیده به محصول جهت مصرف نهایی در خودروها تبدیل می شود. وظایفی که روغنهای روانکار در موتور اتومبیل برعهده دارند، بطور خلاصه عبارتند از:

١- روانکاری: به حداقل رساندن اصطکاک و سائیدگی قطعات در حین کارکرد
٢- انتقال حرارت: خارج ساختن حرارت ایجاد شده در موتور و خنک کردن قطعات متحرک
٣- آب بندی: با تشکیل لایه ای از روغن بین پیستون و سیلندر در موتورهای احتراق داخلی به منظور جلوگیری از فرار گازهای متراکم
٤- حفاظت از سطوح قطعات فلزی: در مقابل زنگ زدگی و خوردگی
٥- ضربه گیری: در حین انجام اعمال مکانیکی روی قطعات
٦ - انتقال مواد: انتقال ذرات ناشی از سایش قطعات و نیز ترکیبات حاصل از تجزیه روغن و سوخت

بخش اعظم وظایف فوق را مواد افزودنی یا ادتیوها که به روغن پایه اضافه می شوند، انجام می دهند. این مواد، در عین حال رنگ روغن را کمی تیره می کنند ولی از شفافیت آن نمی کاهند.

روغنهای دنده

گیربکس (سیستم انتقال قدرت در خودروها)، توان ایجاد شده توسط موتور را به چرخها منتقل می کند تا اتومبیل به حرکت درآید. انتقال دهنده های اتوماتیک و دستی دو نوع متداول مورد استفاده در خودروها می باشند. همانند سایر قسمتهایی که در آنها تماس فلز با فلز وجود دارد، این بخش از اتومبیل نیز، نیاز به روانکاری مخصوص به خود را دارد.

روان کننده ای که برای این سیستم مورد استفاده قرار می گیرد،‌ بایستی دارای سیالیت کافی بوده تا براحتی در سیستم- حتی زمانیکه هوا سرد است- توانایی گردش داشته باشد. از طرفی سازگاری مناسب با فلزات در تماس نظیر فولاد، برنز و یا دیگر آلیاژهای مس را دارا بوده، مقاومت شیمیایی بالایی در برابر اکسیداسیون و سفت شدن از خود نشان دهد و نیز روی قطعات لایه روانکاری پایداری ایجاد نماید.

در جدول زیر روغن های دنده خودرو نفت پارس، سطوح کیفیت و برخی موارد کاربرد آنها ذکر شده است.

در مورد روانکارهای مختلفی که در سیستم های انتقال امروزی مورد استفاده قرار می گیرند، توجه به چند نکته ضروری می باشد:

به هنگام خرید روغن دنده خودرو از درج عنوان »ای پی« (EP، ادتیو موثر در روغن دنده خودرو) روی ظرف خریداری شده، مطمئن شوید.
در صورتیکه سیستم انتقال قدرت از نوع اتوماتیک باشد، حتماً بایستی از سیال انتقال قدرت اتوماتیک یا ATF استفاده شود.
از روغن های دنده برای قسمتهایی نظیر جعبه فرمان و دیفرانسیل نیز می توان استفاده کرد، در این موارد حتماً به توصیه سازنده خودرو دقت شود.
روغنهای دنده به علت ترکیبات ویژه ای که در فرمولاسیون آنها بکار رفته است، می بایست پس از ٣٠،٠٠٠ کیلومتر کارکرد و یا حداکثر یک سال، کاملاً تخلیه و با روغن جدید جایگزین گردد.

مایع ترمز

به جرات می توان گفت که مهمترین قسمت هر وسیله نقلیه موتوری، سیستم ترمز آن می باشد. لذا کلیه مواد و قطعاتی که با این سیستم سروکار داشته باشند، بایستی با حداکثر دقت، تولید و به دور از هر گونه ملاحظات اقتصادی مصرف شوند. مایع ترمز، مهمترین نقش را در سیستم ترمز اتومبیلها ایفا می کند. این ماده که به نام روغن ترمز در جامعه مصطلح شده است، ترکیبی سنتزی (مصنوعی) می باشد که قسمت اعظم آنرا ترکیبات پلی گلیکول اتری تشکیل می دهد. مواد افزودنی مختلفی به منظور بالا بردن خواص و کارکرد مایع ترمز به آن اضافه می شود. مایع ترمزهای تولیدی شرکت نفت پارس، نوعی از سیالات هیدرولیکی با کارآیی بالا می باشند که در سیستم های ترمز و کلاچ انواع خودروها استفاده می شوند، از آنجایی که این محصولات شدیداً جاذب رطوبت هستند می بایست از تماس آنها با آب و محیط های مرطوب جلوگیری کرد. این مایعات در سیستم های ترمز دیسک یا کاسه ای و کلاچ و سیستم های هیدرولیک خودرو که در آن استفاده از مایع ترمز توصیه شده باشد قابل کاربرد می باشند.

یک مایع ترمز خوب،‌ حداکثر دارای2 سال کارکرد مفید یا ٢٠،٠٠٠ کیلومتر است و بعد از سپری شدن این مدت حتماً بایستی تعویض گردد. مایع ترمز مناسب و مرغوب خواص زیر را داراست:

١- داشتن گرانروی مناسب در درجه حرارت پایین
٢- امکان تبخیر بسیار کم
٣- عدم ایجاد حباب
٤- سازگاری با فلزات مختلفی که با آنها در تماس است
٥- سازگاری با کاسه نمدها

رعایت نکات زیر در ارتباط با سیستم ترمز و مایع آن، ضریب ایمنی خودرو را افزایش می دهد:

هرگز برای صرفه جویی در مصرف سوخت، موتور اتومبیل را در سرازیریها خاموش ننمایید، چرا که در اثر خاموش بودن موتور، در بوستر ترمز، خلاء حاصل نشده و در نتیجه خودرو در این لحظه بدون ترمز می باشد.
انتخاب مایع ترمز باید مطابق با توصیه شرکت سازنده خودرو باشد.
مخزن اصلی مایع ترمز بایستی تا بالاترین سطح، پر نگه داشته شود. اگر سطح مایع پایین باشد، باعث هوا گرفتن سیستم می گردد.
- از مخلوط کردن مایع ترمزهای مختلف (با سطوح کیفی متفاوت که جهت تمایز به رنگ هایی از جمله آبی یا زرد یافت می شوند) جداً اجتناب شود.
استفاده مجدد از مایع ترمز کارکرده، به هیچ وجه توصیه نمی گردد.
برای تعیین زمان دقیق تعویض مایع ترمز، ضمن مراجعه به دفترچه راهنمای خودرو، شرایط محیطی کارکرد را نیز باید مدنظر قرار داد.

مایع خنک کننده (ضد یخ- ضد جوش- ضد زنگ)

هدف استفاده از سیستم خنک کننده در خودروها، خارج ساختن حرارت اضافی ایجاد شده در اثر فعالیت موتور است تا بدین ترتیب دمای بدنه فلزی موتور در محدوده مطلوبی، کنترل شود. مایعی که معمولاً در این سیستم استفاده می شود، آب است. اما برخی محدودیت ها موجب گردیده که آب، به تنهایی قادر به ایفای کامل وظایف یک سیال خنک کننده نباشد. مثلاً وجود آلیاژهای آلومینیومی در مناطقی نظیر سرسیلندر و بدنه موتور که حرارت زیادی ایجاد می کنند، باعث خوردگی حرارتی می گردد. بنابراین وجود مواد شیمیایی بازدارنده خوردگی در سیال خنک کننده الزامی می باشد.

همچنین تغییرات دمایی در فصول مختلف سال، سبب می شود آب در دماهای زیر ٥ درجه سانتیگراد و بالای ٦٠ درجه سانتیگراد عملاً غیرقابل کاربرد باشد. به همین علت لزوم افزودن یک ماده کمکی به سیال خنک کننده احساس می شود. شرکت نفت پارس تولیدات ضد یخ خود را تحت عناوین پارس سهند و پارس سهند ویژه به بازار عرضه می نماید. پارس سهند و پارس سهند ویژه با کاهش نقطه انجماد آب در زمستان و افزایش نقطه جوش آب در تابستان به عنوان ضد یخ- ضد جوش در سیستم خنک کننده موتور اتومبیل به کار گرفته می شوند.لذا توصیه می گردد همواره سیستم خنک کننده حاوی ضدیخ - ضدجوش بوده و از تخلیه آن بعد از فصول سرد سال خودداری می شود. از جمله خواص بارز این محصولات می توان به مقاومت در برابر خوردگی و زنگ زدگی و سازگاری با کلیه قطعات پلاستیکی موجود در مسیر سیال خنک کننده اشاره نمود.

این سیال در کلیه سیستم های خنک کننده انواع موتورهای درون سوز با نسبت های اختلاط متفاوت (با آب) قابل کاربرد می باشد.

مهمترین مشخصه مایع ضد یخ- ضدجوش، کاهش نقطه انجماد و افزایش نقطه جوش آب است ولی در عین حال خواص زیر را نیز داراست:

١- محافظت قطعات در برابر خوردگی و زنگ زدگی
٢- ظرفیت بالای انتقال حرارت
٣- محلول در آب و غیرقابل اشتعال
٤- خاصیت ضد کف به میزان بسیار زیاد

بعد از انتخاب سیال خنک کننده مناسب، دقت در رعایت نکات ذیل، موجب افزایش کارآیی سیستم خنک کننده خودرو می گردد:

سیال ضد یخ - ضدجوش، طبق جدول روبرو معمولاً با نسبت ١-١ با آب مخلوط می گردد. این نسبت، حاصل آزمایشات فراوان در شرایط عملیاتی مختلف و در آزمایشگاههای معتبر دنیا می باشد و ثابت شده است که بهترین بازده و کارآیی را دارا می باشد. با این نسبت، نقطه انجماد محلول حاصل، به34- درجه سانتیگراد خواهد رسید.
زمان تعویض مایع خنک کننده در شرایط ایده آل، حداکثر بعد از ٢ سال کارکرد می باشد. جهت اطمینان بیشتر، توصیه می گردد که پس از ٣٠،٠٠٠ کیلومتر و یا یک سال، مایع خنک کننده تخلیه و محلول جدید جایگزین شود.
روش صحیح استفاده از سیال ضد یخ- ضد جوش پارس سهند و پارس سهند ویژه به صورت ذیل می باشد:

١- رادیاتور را کاملاً تخلیه نموده، کلیه لوله های رابط، واشرها، بست ها و ترموستات را بازرسی و در صورت نیاز نسبت به سرویس و تعویض قطعات معیوب اقدام گردد.
٢- سیال خنک کننده را با نسبت یاد شده با آب لوله کشی و یا آبی که املاح و سختی آن در حد استاندارد باشد، مخلوط و سپس به سیستم رادیاتور اضافه می شود.
٣- سطح سیال دائماً کنترل گردد تا از میزان مشخص کمتر نشود.

گریس

گریس محصولی نیمه مایع تا جامد است که از اختلاط یک عامل تغلیظ کننده در مایعی روان کننده(روغن) حاصل می شود. این تعریف نشان می دهد که گریس ماده روان کننده ای است که به مقدار مشخصی سفت شده باشد و دارای خواص ویژه ای است که روغن روانکار به تنهایی آن خواص را دارا نمی باشد. در مواردی که نیاز است تا ماده روان کننده به هنگام استفاده در وضعیت اولیه اش باقی بماند، خصوصاً در جاهایی که امکان روانکاری مجدد، محدود بوده و یا از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نباشد، روانکاری با گریس ارجحیت دارد. همچنین در مواردی که نیاز به آب بندی در سیستم احساس می شود، باید بجای روغن از گریس استفاده نمود.

بدلیل ماهیت ساختاری، گریس وظایف خنک کنندگی و پاک کنندگی را درسیستم ایفا نخواهد کرد. اما انتظار می رود بجز این دو مورد، گریسها دیگر خواص روغنهای روانکار نظیر کاهش اصطکاک، ایجاد لایه روانکاری، جلوگیری از سائیدگی، محافظت قطعات در برابر خوردگی، آب بندی سیستم و سازگاری با مواد موجود در قسمتهای روانکاری را بطور کامل انجام دهند.

متداولترین تغلیظ کننده ها، صابونهای فلزی عناصری نظیر لیتیم، سدیم، کلسیم، آلومینیوم، باریم، مس و سرب هستند و مایع روان کننده هم اکثراً روغن های دارای پایه معدنی می باشند. به منظور بالابردن خواص گریس و بهبود کارآیی آن، مواد افزودنی مختلفی نظیر دی سولفید مولیبدن (به منظور کاهش سایش و اصطکاک) به آن اضافه می شود. بخشهای مختلف اتومبیل که نیاز به گریس دارند عبارتند از:

گریس پارس شاسی یا پارس ماهان	جلوبندی یا سیستم تعلیق
گریس پارس ماهان	سیبک ها
گریس پارس تفتان (فایبر) یا پارس ماهان	یاتاقانهای چرخ
گریس پارس ماهان	محورها و چهار شاخه گاردان

برای بهره مندی هر چه بیشتر و بهتر از گریس، رعایت نکات ذیل ضروری به نظر می رسد:

١- گریس را باید با توصیه کارشناسان مربوطه و طبق کتابچه راهنمای اتومبیل، انتخاب و مصرف کرد.
٢- از اختلاط دو یا چند گریس مختلف باید خودداری نمود.
٣- گریس مصرفی باید در درجه حرارتهای مختلف، رفتار مناسبی داشته باشد و تغییرات شدید در بافت آن مشاهده نگردد.
٤- گریس مصرفی باید با اجزای لاستیکی، واشرها و عایقها سازگار باشد.
٥- معمولاً برای سیستم جلوبندی از گریسهای با پایه لیتیمی یا کلسیم، در سیبکها از گریسهای پایه لیتیمی، در یاتاقانهای چرخ، گریسهای با پایه سدیمی یا لیتیمی و در محورها و چهارشاخه گاردان نیز از گریسهای پایه لیتیمی استفاده می گردند. شرکت نفت پارس به عنوان معظم ترین تولید کننده گریس در داخل کشور تولید کننده انواع گریسهای مختلف با پایه های صابونی متنوع از جمله کلسیم، لیتیم و سدیم با نامهای تجاری به شرح جدول روبرو بوده که جهت استفاده در کلیه قطعات وسایط نقلیه که نیاز به گریسکاری دارند، قابل کاربرد می باشند.

پایه صابونی گریس	گریس های تولیدی شرکت نفت پارس
صابون کلسیم	گریس پارس شاسی
صابون لیتیم ١٢ هیدروکسی استئارات	گریس پارس ماهان و پارس ماهان ای پی
صابون سدیم	گریس پارس تفتان (فایبر)
تغلیظ کننده غیرصابونی (خاک معدنی بنتونیت)	گریس پارس کوهین (بنتون)